Soms ontkom je er als spreker niet aan een tekst voor te dragen. Dan krijg je te maken met het verschil tussen schrijftaal en spreektaal.
Hoe natuurlijker je presenteert, des te overtuigender je overkomt. Hoewel je talloze technieken kunt toepassen om je publiek te beïnvloeden, wil je zo dicht mogelijk bij je authentieke spreekstijl blijven. Dat zorgt voor geloofwaardigheid en vaak ook voor sympathie.
Er zijn situaties waarin het lastig is een vrije, spontane indruk te wekken: een toespraak schrijf je volledig uit, voor een kennisclip gebruik je doorgaans een script en zelfs als je zakelijke vlogs opneemt komt een teleprompter of autocue goed van pas. Vooral deze teleprompter van Elgato werkt prettig, aangezien die zich automatisch aanpast aan je spreeksnelheid.
Schrijftaal en spreektaal: de verschillen
Er zijn meerdere verschillen tussen schrijf- en spreektaal. De meeste daarvan liggen redelijk voor de hand. Zo is schrijftaal vaak formeler en gestructureerder dan spreektaal – onder meer doordat je als schrijver de tijd kan nemen om grammaticale regels te volgen terwijl je als spreker op een vloeiende manier je boodschap wilt overbrengen.
Daarnaast is het in geschreven taal mogelijk om visuele symbolen te gebruiken, terwijl je in gesproken taal met stemverheffingen, intonatie en andere vormen van non-verbale communicatie kunt werken. Een ander verschil is dat schrijftaal zich leent voor reflectie en revisie, terwijl spreektaal vluchtiger is.
Het zijn dus verschillende communicatievormen die een ander doel dienen. Toch heb je ze als spreker soms allebei nodig.
Schrijftaal omzetten naar spreektaal
De grote verschillen tussen schrijf- en spreektaal kunnen ertoe leiden dat je niet natuurlijk overkomt wanneer je als spreker een geschreven tekst voordraagt. Hieronder vind je vijf tips om een uitgeschreven tekst naar een gesproken versie om te zetten.
1. Houd rekening met je publiek
Of je nu schrijft of spreekt: je brengt een boodschap altijd over omdat je een doelgroep wilt bereiken. Je wilt de tekst die je uitspreekt daar dus op afstemmen. Bedenk hoe je de inhoud zo goed mogelijk kunt laten aansluiten bij de belevingswereld van je publiek. Voeg ook interactieve momenten toe aan je script: begin bijvoorbeeld met een vraag of een persoonlijk verhaal. Daarmee voorkom je direct dat je te snel een statische presentatorhouding aanneemt.
2. Schrijf vlot en actief
Spreektaal is directer en eenvoudiger dan schrijftaal. Splits lange zinnen dus op in meerdere korte zinnen. Gebruik vlotte formuleringen en schrijf actief. Vervang passieve zinnen door actieve varianten. Vermijd tangconstructies en andere ingewikkelde zinsstructuren. Vervang jargon en formele taal waar nodig – en gebruik in plaats daarvan alledaagse taal die je publiek begrijpt en aanspreekt.
3. Voeg aanwijzingen toe
Om te voorkomen dat je een script op de automatische piloot voorleest, kun je er aanwijzingen in opnemen die te maken hebben met enthousiasme, intonatie, stiltes en andere non-verbale aspecten.
Schrijf bijvoorbeeld tussen haakjes waar je de nadruk wilt leggen, waar je langzamer of juist sneller wilt spreken, en waar je een pauze wilt laten vallen om een punt te benadrukken. Dit helpt je om een stijl te vinden die aansluit bij je natuurlijke manier van spreken.
4. Lees de tekst hardop voor
Pas als je een tekst hoort, weet je of hij natuurlijk overkomt. Lees je tekst dus hardop voor en pas de delen aan die te bedacht klinken. Verander de schrijftaal dus in spreektaal. Vind je dat moeilijk? Neem je voordracht op en luister de opname terug om verbeterpunten te vinden.
Kom je er nog steeds niet uit? Vraag iemand anders om feedback. Laat diegene letten op de passages die geforceerd klinken of moeilijk te volgen zijn. Blijf je tekst net zolang bijschaven tot je tevreden bent over het resultaat.
Lees je presentatietekst altijd hardop voor je hem definitief maakt. Struikel je over een zin, herschrijf hem dan tot je hem in één ademhaling vlot uitspreekt. Schrijftaal die op papier vlekkeloos oogt, sneuvelt vaak in spreektaal: te lange hoofdzinnen, te veel bijzinnen, te formele woorden waarop je tong blijft hangen.
5. Bouw ruimte in voor spontaniteit
Een valkuil is dat je als spreker denkt dat je tekst perfect moet zijn. Dat is niet zo: een luisteraar let veel minder op de specifieke woorden die je kiest dan een lezer zou doen. Het kan dan ook slim zijn ruimte in te bouwen voor spontaniteit.
Je hoeft niet alles woord voor woord uit te schrijven. Op bepaalde punten kun je met kernwoorden en steekwoorden werken. Dat geeft je de ruimte om vrijuit te spreken, zonder de rode draad kwijt te raken. Je kunt bijvoorbeeld deze sprekerskaartjes op A7-formaat gebruiken als houvast.
Verander jij schrijftaal in spreektaal?
De natuurlijkste manier om te presenteren is door vrijuit te spreken. Dat is echter niet altijd mogelijk – en misschien vind je dat ook niet prettig. In dat geval is het dus raadzaam een schrijfstijl te hanteren die lijkt op je spreekstijl. Hoe vaker je dat doet, des te makkelijker het wordt. En onthoud: het publiek waardeert een spreker die zichzelf durft te zijn, ook als dat betekent dat je af en toe naar woorden moet zoeken.
